Inspektimi i punës për punëtorët e huaj në Shqipëri: çfarë kontrollon inspektori

Inspektori i Inspektoratit Shtetëror të Punës dhe Shërbimeve Shoqërore kontrollon katër gjëra te një punonjës i huaj: kontratën e punës, orarin dhe pagën e deklaruar, dokumentin e qëndrimit dhe lejen e punës. Sipas të dhënave të vetë institucionit për janar deri qershor 2026, nga 2 177 punëtorë të huaj të inspektuar, 62 punonin pa leje.

Kush inspekton dhe çfarë shikon

Inspektorati Shtetëror i Punës dhe Shërbimeve Shoqërore, i njohur si ISHPSHSH, është organi që kontrollon zbatimin e legjislacionit të punës te punëdhënësit në Shqipëri. Procedura e inspektimit dhe fusha e kontrollit publikohen nga vetë institucioni në inspektoriatipunes.gov.al, kështu që punëdhënësi e di paraprakisht se çfarë do t'i kërkohet.

Për një punonjës me shtetësi të huaj, kontrolli ndjek një listë të parashikueshme. Inspektori kërkon kontratën individuale të punës të nënshkruar, regjistrin e orarit të punës, dëshminë e pagesës së pagës dhe dokumentin që i jep të huajit të drejtën e qëndrimit dhe të punës, pra lejen unike ose dokumentin ekuivalent. Kur një nga këto mungon, inspektori e dokumenton mungesën në procesverbal në vend, gjatë kontrollit, dhe nuk pret shpjegime të mëvonshme me email.

Elementi që zë më shumë kohë në praktikë nuk është leja, por përputhja mes dokumenteve. Një kontratë që thotë 40 orë në javë, një regjistër orarësh që tregon 52 dhe një listëpagesë që deklaron pagën minimale janë tri dokumente që e kundërshtojnë njëri-tjetrin përballë të njëjtit inspektor. Detyrimet paralele për strehimin janë trajtuar veçmas te akomodimi i punonjësve të huaj.

Sipas të dhënave të ISHPSHSH për gjashtëmujorin e parë të vitit 2026, industria përpunuese mban numrin më të madh të punëtorëve të huaj të inspektuar. Kjo do të thotë se fabrikat e veshjeve, të këpucëve dhe të përpunimit të lëndëve të para janë sektori ku probabiliteti i një kontrolli është më i lartë sesa mesatarja e ekonomisë.

Numrat e gjashtëmujorit të parë 2026

Të dhënat e ISHPSHSH për periudhën janar deri qershor 2026, të cituara nga Qendra Shqiptare për Gazetarinë Cilësore në raportimin e saj të vitit 2026, japin një pamje të matshme të asaj që ndodh pas kontrollit.

Dy fakte dalin nga kjo tabelë. I pari është se ndalimi i punës është masa e menjëhershme: kur inspektori konstaton punë informale, puna ndalet në vend dhe rifillon vetëm pasi punëdhënësi e formalizon marrëdhënien. Nga 55 raste, 53 u formalizuan pikërisht në këtë mënyrë, pra ndalimi funksionoi si mjet detyrimi dhe jo si sanksion financiar.

I dyti është se gjoba nuk është rezultati i zakonshëm i një kontrolli. Tri gjoba përballë 21 paralajmërimesh do të thotë se inspektori e përdor paralajmërimin si hap të parë për parregullsi që rregullohen brenda afatit. Por 1 950 000 lekë të shpërndara në tri raste japin një mesatarë prej 650 000 lekësh për rast, dhe këto gjoba qëndrojnë krahas gjobave të veçanta të parashikuara për punësimin e të huajve pa leje, të trajtuara te gjobat për punësimin e paligjshëm.

Afatet dhe kostoja për punëdhënësin

Kostoja reale e një kontrolli të dështuar ka tri komponentë, dhe vetëm njëri prej tyre është gjoba.

Komponenti i parë është ndalimi i punës. Ai vepron ditën e kontrollit dhe zgjat derisa dokumentacioni të rregullohet. Për një linjë prodhimi me pesëmbëdhjetë operatorë, dy ditë ndalim kushtojnë më shumë sesa gjoba mesatare e sipërpërmendur.

Komponenti i dytë është kalimi i rastit te Drejtoria e Përgjithshme e Tatimeve. Dy rastet e vitit 2026 që morën këtë rrugë nuk mbyllen me procesverbalin e inspektorit: ato hapin një kontroll tatimor mbi kontributet e padeklaruara, me afatet dhe kamatëvonesat e veta.

Komponenti i tretë është koha e rregullimit. Leja unike nuk lëshohet brenda ditës, prandaj një punonjës i gjetur pa leje nuk mund të rikthehet në punë të nesërmen. Rrjedha e plotë e aplikimit, me dokumentet dhe afatet përkatëse, është përshkruar te leja unike për punësimin e të huajve, ndërsa hapat që një punëdhënës ndërkombëtar ndjek para mbërritjes së punonjësit gjenden te faqja për punëdhënësit.

Mënyra më e besueshme për ta kaluar një kontroll është dosja e përgatitur para tij: kontrata, regjistri i orarit, listëpagesa dhe leja, të gjitha me të njëjtat shifra dhe të njëjtat data. Inspektori nuk kërkon dokumente që punëdhënësi nuk i ka detyrë të mbajë; ai kërkon që dokumentet e detyrueshme të thonë të njëjtën gjë.