Kush punon në Shqipëri pa leje unike: kategoritë e përjashtuara dhe vërtetimi i regjistrimit

Jo çdo i huaj që punon në Shqipëri kalon nëpër lejen unike. Ligji nr. 79/2021 „Për të huajt" njeh kategori që punojnë pa miratimin paraprak të AKPA-s, dhe shtetasit e Bashkimit Evropian pajisen me Vërtetim Regjistrimi. Përjashtimi vlen për lejen, jo për regjistrimin: punëdhënësi e deklaron punonjësin gjithsesi.

Ligji nr. 79/2021, datë 24.6.2021, i përditësuar në vitin 2025, zëvendësoi ligjin nr. 108/2013 dhe rregullon hyrjen, qëndrimin, punësimin dhe daljen e të huajve. Brenda tij qëndrojnë edhe rregulli i përgjithshëm i lejes unike edhe përjashtimet prej saj. Gabimi i zakonshëm i punëdhënësit nuk është që e kupton gabim listën e përjashtimeve, por që e lexon përjashtimin si liri nga çdo formalitet. Nuk është. Ndryshon autoriteti dhe afati, ndërsa detyrimi për të deklaruar marrëdhënien e punës mbetet i njëjtë.

Kush kalon pa miratimin paraprak të AKPA-s

Udhëzimi i përbashkët i ministrisë përgjegjëse për ekonominë dhe inovacionin me ministrinë e brendshme, i vitit 2026, i ndan kategoritë sipas autoritetit që i trajton. Shtetasit e Shteteve të Bashkuara të Amerikës dhe familjarët e tyre, shtetasit e vendeve të zonës Schengen që nuk janë anëtare të Bashkimit Evropian, si dhe shtetasit e Ballkanit Perëndimor, pra të Bosnjë dhe Hercegovinës, Malit të Zi, Kosovës, Serbisë dhe Maqedonisë së Veriut, trajtohen vetëm nga strukturat vendore të kufirit dhe migracionit. Për ta nuk kërkohet miratim paraprak për punësim nga AKPA.

Kjo e shkurton dosjen me një hap të tërë, sepse bie kërkesa e shpalljes së vendit të lirë dhe pritja e përgjigjes së AKPA-s, e përshkruar te leja unike dhe procedura e punëdhënësit. Rruga konkrete për punonjësit rajonalë jepet te punësimi nga Ballkani Perëndimor pa miratim të AKPA-s.

Vërtetimi i Regjistrimit për shtetasit e BE-së

Shtetasit e Bashkimit Evropian nuk aplikojnë për leje unike. Ata pajisen me Vërtetim Regjistrimi, dokument që lëshohet pa tarifë dhe që është i vlefshëm pesë vjet. Urdhri nr. 94, datë 6.5.2026, përcakton se verifikimi kryhet brenda dy ditësh pune nga paraqitja e kërkesës. Kjo është rruga më e shpejtë e punësimit të një të huaji në Shqipëri dhe e vetmja pa kosto dokumenti.

Afati dyditor vlen për verifikimin, jo për mbledhjen e dokumenteve. Pasaporta ose karta e identitetit, prova e marrëdhënies së punës dhe adresa e banimit duhet të jenë gati përpara paraqitjes, përndryshe ora nuk nis fare.

Regjistrimi mbetet, edhe kur leja bie

Ky është pikërisht vendi ku dosjet bien. Sipas udhëzimit të vitit 2026, AKPA i merr të dhënat e punësimit në rrugë elektronike edhe për kategoritë e përjashtuara nga miratimi paraprak. Regjistrimi në sistemin e punësimit të AKPA-s kërkohet brenda dhjetë ditësh, ndërsa VKM nr. 240, datë 1.4.2026, përditësoi procedurat e qëndrimit dhe i mbajti të njëjtat detyrime deklarimi për të gjitha kategoritë.

Pasoja praktike është e thjeshtë. Një punëdhënës që punëson një shtetas serb ose maqedonas dhe e trajton përjashtimin si liri nga regjistrimi, nuk ka kryer një hap më pak: ka një punonjës të padeklaruar në sistemin e punësimit. Në inspektim kjo trajtohet si punësim i parregullt dhe hyn në shkallën e sanksioneve të përshkruara te gjobat për punësim të paligjshëm të të huajve.

I përjashtuar apo jo, çdo i huaj në atë tabelë punon me një dokument, dhe regjistrimi elektronik i marrëdhënies së punës pranë AKPA-s vlen për të gjithë. Përjashtimi ndryshon numrin e autoriteteve: dy për rrugën e lejes unike, një për kategoritë që i trajton vetëm struktura vendore e kufirit dhe e migracionit.