पोर्चुगल २०२६: manifestação de interesse हट्यो, अब कसरी जाने

पोर्चुगल पुगेपछि दर्ता गरेर कानुनी बन्ने बाटो बन्द भयो। २०२५ डिसेम्बर ३१ देखि manifestação de interesse को व्यवस्था हटेको छ र २०२६ को आप्रवासन कानुनले त्यसलाई खारेज गरेको छ। अब AIMA र कन्सुलर नियम अनुसार भिसा जारी हुनुअघि नै हस्ताक्षरित रोजगार सम्झौता चाहिन्छ।

के हट्यो र के आयो

पुरानो प्रणालीमा कामदार पोर्चुगल पुगेर, काम खोजेर, सामाजिक सुरक्षामा दर्ता भएपछि manifestação de interesse मार्फत बसोबास नियमित गर्न सक्थ्यो। २०२६ को कानुन संशोधनले यो बाटो बन्द गर्‍यो। साथै खुला किसिमको job seeker भिसा पनि हटेर त्यसको ठाउँमा Visto para Procura de Trabalho Qualificado आएको छ, जुन सरकारी नियमावलीले तोकेका उच्च दक्षताका पेसामा मात्र सीमित छ। निर्माण, गोदाम, होटल वा कृषिका अधिकांश पदका लागि यो भिसा खुल्दैन।

त्यसैले नेपाली कामदारका लागि एउटै व्यवहारिक बाटो बाँकी छ: नेपालमै रहँदा पोर्चुगिज रोजगारदातासँग सम्झौता (contrato de trabalho) वा सम्झौता गर्ने प्रतिज्ञापत्रमा हस्ताक्षर गर्ने, र त्यही आधारमा कन्सुलेटबाट काम भिसा लिने।

AIMA मार्फत नयाँ प्रक्रिया

अहिलेको क्रम यस्तो छ। रोजगारदाताले पद र सम्झौता तयार गर्छ, कामदारले नेपालमै हस्ताक्षर गर्छ, र त्यसपछि कन्सुलेटमा काम भिसाको आवेदन पर्छ। भिसामा आएपछि पोर्चुगलमा बसोबास अनुमतिको फाइल AIMA (Agência para a Integração, Migrações e Asilo) मा जान्छ, र त्यहाँ Unidade de Coordenação Antiterrorismo को सुरक्षा जाँच थपिन्छ।

दुई कुरा बुझ्नु जरुरी छ। पहिलो, २०२६ को सुधारले deferimento tácito, अर्थात् अधिकारीले समयमै निर्णय नदिए आवेदन आफैं स्वीकृत मानिने व्यवस्था हटाएको छ। पहिले ढिलाइ कामदारको पक्षमा जान्थ्यो; अब ढिलाइ केवल ढिलाइ हो। दोस्रो, aima.gov.pt अनुसार AIMA का अपोइन्टमेन्ट नयाँ अनलाइन प्लेटफर्मबाट क्षमता अनुसार खुल्छन्, माग अनुसार होइन। यसको अर्थ मिति खुलेको दिनमै लिनुपर्छ, र काम सुरु गर्ने मिति त्यही अपोइन्टमेन्टमा भर पर्छ।

कागजाततर्फ नेपाली शैक्षिक र व्यावसायिक प्रमाणपत्रको प्रमाणीकरण सम्झौतासँगै सुरु गर्नुहोस्; त्यसको क्रम मागपत्र र कागजात प्रमाणीकरण मा छ। नेपालतर्फको श्रम स्वीकृति युरोपका लागि श्रम स्वीकृति प्रक्रिया मा छ, र यी दुवै कन्सुलर आवेदनअघि तयार हुनुपर्छ।

रोजगारदाताका लागि यसको अर्थ भर्ती योजना धेरै अगाडि सर्नु हो। पहिले कामदार पुगेपछि कागजात मिलाउने ठाउँ थियो; अब सम्झौता, प्रमाणीकरण, कन्सुलर आवेदन र AIMA को अपोइन्टमेन्ट सबै काम सुरु हुनुअघि सकिनुपर्छ। एउटै पदका लागि यी चार लाइन जोड्दा नेपालबाट पोर्चुगल पुग्ने यथार्थपरक अवधि महिनामा गनिन्छ, हप्तामा होइन।

कन्सुलेटमा पर्ने आवेदन D1, अर्थात् पराधीन रोजगारीको बसोबास भिसा हो, र यो कामदारको बसोबास रहेको क्षेत्र हेर्ने पोर्चुगिज नियोगमा दर्ता हुन्छ। भिसामा रोजगारदाता र पदको नाम लेखिन्छ, त्यसैले प्रस्थानअघि कम्पनी वा पद फेरियो भने फाइल आपसमा मिल्दैन र AIMA को चरणमा त्यही विसंगतिले अड्काउँछ।

सम्झौतामा लेखिने तलब पनि जाँचिन्छ। कानुनले तोकेको राष्ट्रिय न्यूनतम पारिश्रमिक र, होटेल, निर्माण तथा कृषिजस्ता क्षेत्रमा लागू हुने सामूहिक सम्झौताले तोकेको दर, यी दुईमध्ये जुन बढी छ त्यही नै तल्लो सीमा हो। अन्तिम जोखिम पुगेपछिको हो: भिसाको अवधिभित्रै AIMA मा बसोबास अनुमतिको फाइल खोलिएन भने भिसा सकिन्छ, कामदार अनुमतिबिना पोर्चुगलमा रहन्छ, र पालो फेरि सुरुबाट कुर्नुपर्छ।

नेपाली कामदारका लागि यसको अर्थ

वैदेशिक रोजगार विभागका अनुसार आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा ७,९०० नेपालीले पोर्चुगलका लागि श्रम स्वीकृति लिए। ती मध्ये धेरैले पुरानो बाटो, अर्थात् पुगेर पछि नियमित हुने अभ्यास मानेर हिँडेका थिए। सुधारले ठ्याक्कै त्यही अभ्यास बन्द गरेको हो, त्यसैले पुरानै सल्लाहमा भर परेर हिँड्ने कामदार अहिले सबैभन्दा जोखिममा छ।

व्यवहारमा बिग्रने ठाउँ पनि यही हो। पर्यटक भिसामा पोर्चुगल पुगेर काम खोज्ने र पछि दर्ता गर्ने योजना अब कानुनी आधारविहीन छ, र त्यसको परिणाम बसोबास अस्वीकृति र फिर्ता हो। दोस्रो गल्ती सम्झौताको हो: हस्ताक्षर नभएको draft वा मौखिक वाचा लिएर कन्सुलेट जाँदा आवेदन त्यहीँ रोकिन्छ, किनभने भिसा जारी हुने आधार नै हस्ताक्षरित सम्झौता हो।

एउटा कुरा स्पष्ट पारौं: सुधारले पोर्चुगल बन्द गरेको होइन, क्रम बदलेको हो। रोजगारदाता र कामदारबीच सम्झौता पहिले हुने प्रणालीमा कामदारको अवस्था बरु बलियो हुन्छ, किनभने तलब, पद र अवधि प्रस्थानअघि नै लिखित हुन्छन्। जोखिम अब प्रक्रियामा होइन, पुरानो बाटो अझै खुला छ भन्ने गलत सूचनामा छ।

नेपालतर्फको लाइन पनि उत्तिकै तोकिएको छ। वैदेशिक रोजगार विभागका अनुसार व्यक्तिगत रूपमा जाने कामदारले पनि प्रस्थानअघि श्रम स्वीकृति लिनुपर्छ, र त्यसको फाइलमा हस्ताक्षरित रोजगार सम्झौता वा मागपत्र, राहदानी, बीमा, वैदेशिक रोजगार कल्याणकारी कोषको योगदान तथा पूर्व प्रस्थान अभिमुखीकरण तालिमको प्रमाणपत्र पर्छ। यी कागजात पोर्चुगिज कन्सुलेटले होइन, नेपाल सरकारले माग्ने हुन्, त्यसैले भिसा जारी भएपछि मात्र यो क्रम सुरु गर्दा प्रस्थान मिति अझै पर सर्छ। श्रम स्वीकृति निश्चित रोजगारदाता र निश्चित पदका लागि जारी हुन्छ, त्यसैले सम्झौताको पद वा रोजगारदाता फेरिए फाइल नयाँ बनाउनुपर्छ। सम्झौतामा हस्ताक्षर भएकै दिनदेखि कन्सुलर आवेदन र श्रम स्वीकृतिको फाइल दुवै सँगै चलाउनु व्यवहारिक हुन्छ।

पोर्चुगलका लागि योजना बनाउँदा सम्झौता हस्ताक्षर भएको मितिबाट गणना सुरु गर्नुहोस्, र कन्सुलर अवधि तथा AIMA अपोइन्टमेन्ट दुवैलाई छुट्टाछुट्टै लाइन मान्नुहोस्। रोजगारदाताका लागि पृष्ठमा यी लाइन एउटै समयरेखामा राख्ने तरिका छ।