युरोप जानुअघि करारपत्रमा के हेर्ने: तलब, अवधि र दायित्व

करारपत्रमा तीनवटा कुरा पहिले हेर्नुहोस्: मासिक तलब र त्यसको मुद्रा, करारको अवधि, र बास तथा खाना कसले व्यहोर्ने। वैदेशिक रोजगार विभागले प्रमाणित मागपत्र र यही करारका आधारमा श्रम स्वीकृति दिन्छ। विभागमा दर्ता नभएको करार पछि कुनै पनि उजुरीमा प्रमाण बन्दैन।

करारपत्र हस्ताक्षर गर्ने क्षण नै कामदारको सबैभन्दा बलियो अवस्था हो। हस्ताक्षरपछि सर्त फेर्न गाह्रो हुन्छ, र विदेश पुगेपछि झन् गाह्रो। त्यसैले तल हस्ताक्षरअघि जाँच्ने कुरा र हस्ताक्षरपछि तिर्नुपर्ने वैध रकम छुट्याएर राखिएको छ।

करारमा खोज्नुपर्ने सर्तहरू

वैदेशिक रोजगार ऐन २०६४ र वैदेशिक रोजगार विभागको प्रक्रियाअनुसार श्रम स्वीकृति प्रमाणित मागपत्र र रोजगार करारविरुद्ध जारी हुन्छ। यसको सिधा अर्थ छ: विमानस्थलमा वा गन्तव्य पुगेपछि मात्र हस्ताक्षर गरिएको करारको विभागमा कुनै अभिलेख हुँदैन। त्यस्तो करार बोकेको कामदार कानुनी रूपमा वैदेशिक रोजगारमा गएको मानिँदैन।

करारमा यी बुँदा लेखिएको छ कि छैन भनी हेर्नुहोस्।

• मासिक आधार तलब, अंकमा र मुद्रामा, र ओभरटाइमको दर अलग्गै।
• करारको अवधि र नवीकरणको सर्त।
• साप्ताहिक काम घन्टा र साप्ताहिक बिदा।
• बास, खाना र गन्तव्यभित्रको यातायात कसले व्यहोर्ने।
• हवाई टिकट, जाने र फर्कने, कसको दायित्व हो।
• रोजगारदाताको नाम, ठेगाना र काम गर्ने ठाउँ, सामान्य वर्णन होइन।

नेपाल सरकारले तोकेको सूचीअनुसार वैदेशिक रोजगारका लागि १०९ मुलुक खुला छन्। सूचीमा नपरेको मुलुकको करारका आधारमा श्रम स्वीकृति जारी हुँदैन, करार जति राम्रो देखिए पनि। त्यसैले गन्तव्य मुलुक सूचीमा छ कि छैन भनी हस्ताक्षरअघि नै पुष्टि गर्नुहोस्। मागपत्र प्रमाणीकरणको क्रम मागपत्र प्रमाणीकरण मा छ।

करारमा लेखिएको तलब र मौखिक रूपमा भनिएको तलब फरक भएमा लेखिएको नै मान्य हुन्छ। युरोपका धेरै गन्तव्यमा मासिक तलब स्थानीय न्यूनतम पारिश्रमिकसँग जोडिएको हुन्छ, र करारमा त्यो अंक कर कट्टीअघिको हो कि पछिको भनी छुट्याइएको हुनुपर्छ। छुट्याइएको छैन भने कम्पनीलाई लिखितमा सोध्नुहोस्, किनभने यही एउटा अस्पष्टताले पुगेपछिको पहिलो तलबमा विवाद ल्याउँछ।

वैध शुल्क कति हो

निःशुल्क भिसा, निःशुल्क टिकट नीतिअनुसार इजाजतपत्रप्राप्त म्यानपावर कम्पनीले कामदारबाट रु १०,००० सेवा शुल्क मात्र लिन पाउँछन्। विभाग र श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालयले २०२६ को अप्रिलमा यसभन्दा बढी लिनेविरुद्ध कारबाहीको घोषणा गरेका छन्। यो अंक सम्झनुहोस्, किनभने मोलमोलाइ यहीँबाट सुरु हुन्छ।

श्रम स्वीकृति जारी हुनुअघि तिर्नुपर्ने राज्यतर्फका रकम अलग हुन्। विभागको शुल्क तालिकाअनुसार प्रतिकामदार रु १,५०० वैदेशिक रोजगार कल्याणकारी कोषमा जान्छ, र २०२६ देखि नयाँ व्यवस्थाअनुसार रु २,५९५ योगदानमा आधारित सामाजिक सुरक्षा कोषमा जान्छ।

हिसाब आफैं जोड्नुहोस्। माथिको तालिकाअनुसार कल्याणकारी कोष र सामाजिक सुरक्षा कोष मात्रै जोड्दा रु ४,०९५ हुन्छ, र त्यसमाथि आवेदन दस्तुर, बिमा शुल्क तथा अभिमुखीकरणको रकम थपिन्छ। बिमा शुल्क कामदारको उमेरअनुसार र कल्याणकारी कोषको रकम करारको अवधिअनुसार फरक पर्ने भएकाले राज्यतर्फको कुल रकम प्रतिकामदार हिसाब हुन्छ, एउटै अंक भनेर तोक्न मिल्दैन। रु १०,००० सेवा शुल्क यसभन्दा अलग हो। यी अंक भन्दा बाहिरको जुनसुकै माग लिखित रसिदसहित मात्र दिनुहोस्, र रसिद दिन इन्कार भएमा त्यहीँ रोकिनुहोस्। पूरा लागत विवरण श्रम स्वीकृति खर्च मा छ।

हस्ताक्षरअघि कहाँ सोध्ने

करार वा कोषसम्बन्धी शंका भएमा हस्ताक्षरअघि दुई ठाउँमा सोध्न सकिन्छ। श्रम हेल्पलाइन ११४१ निःशुल्क छ। वैदेशिक रोजगार बोर्ड, बबरमहलको सम्पर्क नम्बर +९७७-१-५३२०३११ हो, र बोर्डको जानकारी feb.gov.np मा छ। कम्पनीको इजाजतपत्र हो कि होइन भन्ने प्रश्न पनि यहीँ सोध्न मिल्छ।

सबैभन्दा महँगो गल्ती सरल छ: करारको प्रति आफूसँग नराख्नु। हस्ताक्षर गरेको करारको एक प्रति आफूले, एक प्रति विभागको फाइलमा रहनुपर्छ। तलब घटाइयो वा काम फरक दिइयो भनी पछि उजुरी गर्दा बोर्ड र न्यायाधिकरणले हेर्ने पहिलो कागज त्यही हो। प्रति नभएको कामदारले भनेको कुरा प्रमाण बन्दैन।

श्रम स्वीकृतिको पूरा क्रम नेपालबाट युरोपका लागि श्रम स्वीकृति प्रक्रिया मा छ, र रोजगारदाताले यही करार आफ्नो पक्षबाट कसरी तयार गर्छन् भन्ने रोजगारदाताका लागि पृष्ठमा।

करारपत्र औपचारिकता होइन, त्यो तपाईंको रोजगारीको एक मात्र लिखित आधार हो। तलब, अवधि र दायित्व तीनै ठाउँमा स्पष्ट लेखिएको छ भने बाँकी प्रक्रिया अभिलेखमा चल्छ। स्पष्ट छैन भने हस्ताक्षरअघि नै सोध्नुहोस्, किनभने पछि सोध्ने ठाउँ उजुरी मात्र हुन्छ।