Мислење од Агенцијата за вработување и тестот на пазарот на труд

Пред МВР да одлучи за престојот, Агенцијата за вработување на Република Северна Македонија мора да оцени дали работното место смее да го заземе странец. Членот 87 од Законот за странци бара во досието да стои доказ за поднесено барање за посредување при вработување, не постаро од 30 дена. Мислењето се доставува во рок од 15 работни дена.

Тоа е македонската верзија на тестот на пазарот на труд. Не постои посебен образец наречен тест: проверката е врзана за посредувањето, услуга што Агенцијата ја врши бесплатно и преку која на работодавачот му упатува кандидати од евиденцијата на невработени лица. Доказот дека таквото барање е поднесено е тоа што се приложува, а резултатот од посредувањето е тоа што Агенцијата го оценува.

Што точно проверува Агенцијата

Членот 86 став 1 од Законот за странци поставува три услови за позитивно мислење за вработување: работодавачот да ги исполнува законски пропишаните услови, квотата за таа форма на вработување да не е пополнета, и вработувањето на странецот да нема негативни влијанија врз пазарот на трудот, особено врз домашната невработеност, структурата на вработеност или регионалните потреби. Ставот 2 од истиот член додава дека позитивно мислење се издава под услов домашните лица што бараат работа да не ја бараат соодветната работа.

Членот 4 став 3 од Законот за вработување и работа на странци, Службен весник 217/2015 и 163/2021, го кажува истото од другата страна: Агенцијата издава мислење врз основа на искористеноста на квотата и моменталните потреби на пазарот на труд. Двете одредби заедно значат дека мислењето е одлука за работното место, не за човекот. Истиот кандидат добива позитивно мислење за едно работно место, а негативно за друго кај истиот работодавач.

Кога тестот воопшто не се применува

Членот 86 став 3 набројува случаи во кои вработувањето на странец не се поврзува со состојбата на пазарот на трудот заради природата на работата. Тука спаѓаат управители и основачи, спортисти, работници од областа на културата, научници, уредници, персонал во дипломатски претставништва што нема привилегиран статус, и странци што повеќе од една година работат кај ист работодавач на исто работно место. За овие категории позитивно мислење се издава без оглед на моменталната дефицитарност на работната сила.

Последната категорија е практично најважна за производство и градежништво. Работникот што ја поминал првата година кај истиот работодавач и на истото работно место, при продолжување не се враќа на проверка на домашната понуда. Затоа втората година е административно поевтина од првата, а редоследот на роковите за продолжување е опишан во продолжувањето на дозволата.

Посебна група се случаите од членот 13 став 1 точка 6 од Законот за вработување и работа на странци, кај краткотрајните услуги. Таму законот бара правното лице однапред да ја има искажано потребата од работна сила до Агенцијата и да има добиено писмен одговор не постар од шест месеци дека таа работна сила не може да се обезбеди од домашниот пазар. Тие услуги смеат да траат најмногу 60 дена во една календарска година.

Каде мислењето се губи

Три причини најчесто даваат негативно мислење, и ниту една од нив не е оценка за кандидатот.

Првата е застарен доказ. Барањето за посредување важи 30 дена. Досие што чека превод или апостил три недели, па се поднесува на триесет и вториот ден, добива негативно мислење за формален недостаток, а членот 83 став 5 бара Агенцијата да образложи кој доказ недостасува.

Втората е широко опишано работно место. Барање за општ работник во градежништво повикува упатување на кандидати од евиденцијата, бидејќи таков профил на домашниот пазар постои. Барање за заварувач со сертификат за нерѓосувачки челик за монтажа на резервоари повикува многу потесна проверка, и таа проверка редовно поминува. Описот на работното место е делот врз кој работодавачот има целосна контрола.

Третата е самиот работодавач. Членот 89 став 2 од Законот за странци ѝ забранува на Агенцијата да издаде позитивно мислење ако работодавачот е казнет поради незаконско вработување или непријавување на странец како работник, ако е покрената стечајна постапка, или ако е казнет поради неплатени придонеси и даноци. Една стара прекршочна пресуда го затвора коридорот за целото друштво, не само за еден предмет.

Кога мислењето е позитивно, предметот продолжува кај МВР по роковите опишани во постапката за дозвола, а самото мислење се издава во рамките на годишната квота од квотата за 2026. Werklist ги подготвува овие досиеја за работодавачи што вработуваат од Непал, Индија и Филипини, а опсегот е опишан на страницата за работодавци.

Мислењето е кратка исправа со долги последици. Работодавачот што го пишува образложението точно и го поднесува барањето за посредување пред да ги нарача преводите, ретко го повторува кругот.