Дозвола за престој и работа за странец во Северна Македонија

Работодавачот што вработува странец во Северна Македонија води една постапка пред Министерството за внатрешни работи. Според членот 75 од Законот за странци, МВР решава во рок од 30 работни дена кога барањето е поднесено кај него. Дозволата издадена заради работа, според членот 76 став 4 од истиот закон, е единствена дозвола за работа и престој.

Постапката изгледа како еден шалтер, а во неа одлучуваат два органа. МВР го води предметот и го издава решението, додека Агенцијата за вработување на Република Северна Македонија оценува дали работното место смее да го заземе странец. Роковите на двата органа течат последователно, не паралелно. Затоа датумот на почеток на работа се планира наназад од мислењето на Агенцијата, а не од решението на МВР.

Двата органа и нивните рокови

Мислењето од Агенцијата МВР го прибавува по службена должност, така како што е уредено во членот 83 став 3 од Законот за странци. Агенцијата е должна мислењето да го достави до МВР во рок од 15 работни дена од денот на приемот на документацијата, според членот 83 став 4. Ако Агенцијата не постапи во тој рок, членот 83 став 6 пропишува дека мислењето се смета за негативно. Молкот на органот овде не значи одобрување, туку одбивање, и тоа е одредбата што најчесто го изненадува работодавачот што мирно чека потврда.

Рокот на МВР зависи од местото на поднесување. Членот 75 став 2 предвидува 30 работни дена кога барањето е поднесено во МВР и 60 работни дена кога е поднесено во дипломатско-конзуларно претставништво на Република Северна Македонија или преку надворешен давател на услуги. Истиот член во ставот 4 дозволува рокот да се продолжи за најмногу уште 30 работни дена кога барањето бара дополнително разгледување.

Собрано, работодавач што поднесува во земјата планира околу три месеци од комплетното досие до картичката во рака, а работодавач што ја води постапката преку амбасада планира подолго. Тоа е блиску до времетраењето во соседните коридори што ги опишавме во временската рамка по коридор.

Што содржи досието и колку чини

Доказите што се приложуваат кон барањето за мислење се набројани во членот 87 од Законот за странци: доказ за упис на работодавачот во Централниот регистар, документ за идентитетот на странецот, образложение за потребата од вработувањето, доказ за поднесено барање за посредување при вработување до Агенцијата не постаро од 30 дена, потпишан договор за вработување според прописите за работни односи и доказ за соодветно образование или стручна оспособеност издаден од овластен орган.

На тоа се додаваат општите услови за привремен престој од членот 72: средства за издржување, обезбедено сместување или средства за сместување, здравствено осигурување и неосудуваност на безусловна казна затвор подолга од шест месеци. Патната исправа, според членот 73 став 7, мора да важи најмалку 90 дена подолго од предвидениот престој. Кога барањето се поднесува во странство, странецот според членот 77 прво го подига решението, па виза Д, и дури потоа влегува во земјата.

Цената на образецот за привремен престој МВР ја утврди на 4.000 денари во март 2025 година, наместо дотогашните 190 денари, а образецот за постојан престој на 6.150 денари. На тоа доаѓа административна такса од 50 денари, плус трошоците за апостил, судски преведувач и заверки, кои во пракса се движат меѓу 300 и 800 евра по работник, во зависност од земјата на потекло и бројот на документи.

Каде постапката запира

Најчестиот прекин не е одбивање по мерит, туку некомплетна документација. Членот 83 став 5 од Законот за странци бара Агенцијата да издаде мислење дека условите не се исполнети, со образложение кој доказ недостасува. Тоа мислење е негативно, предметот се враќа на почеток, а рокот од 15 работни дена почнува да тече одново кога досието ќе се дополни. Доказот за посредување што ќе застари над 30 дена додека се чека превод е класичен пример: документот постои, но веќе не важи.

Вториот прекин доаѓа по позитивното мислење. Членот 84 став 2 бара одговорното лице кај работодавачот да ја пријави работата најдоцна во рок од 90 дена од денот на издавањето на мислењето. Ако пријавата изостане, се смета дека работен однос не е заснован, а Агенцијата квартално го известува МВР за таквите случаи. Со тоа целата постапка останува без резултат иако сите решенија биле позитивни. Механиката на самата пријава е разработена во пријавата на почеток на работа.

Пред да се отвори предмет, вреди да се провери и дали квотата за таа намена има слободно место, бидејќи мислењето се издава во нејзини рамки; распределбата за оваа година стои во квотата за 2026. Werklist ги води овие досиеја за работодавачи што вработуваат од Непал, Индија и Филипини, а опсегот на работата е опишан на страницата за работодавци.

Постапката е предвидлива кога сметката се води во работни денови и кога документите се собираат по редоследот на органите. Работодавачот што прво го поднесува барањето за посредување, па дури потоа ги нарачува преводите, ретко губи време на застарен доказ.