श्रम स्वीकृति अघिको अभिमुखीकरण तालिम र स्वास्थ्य परीक्षण

वैदेशिक रोजगार विभागले श्रम स्वीकृति दिनुअघि दुई कागजात खोज्छ, अर्थात् पूर्व प्रस्थान अभिमुखीकरण तालिमको प्रमाणपत्र र सूचीकृत स्वास्थ्य संस्थाको परीक्षण प्रतिवेदन। विभागका अनुसार यी दुवैको नतिजा तीन कार्यदिनभित्र FEIMS प्रणालीमा जोडिन्छ। स्वीकृत संस्थाबाहेक अन्यत्रबाट लिइएको प्रमाणपत्र प्रणालीले स्वीकार गर्दैन।

यी दुई चरणलाई धेरै कामदारले औपचारिकता ठान्छन् र अन्तिम हप्तासम्म पर्खन्छन्। फाइल ढिलो हुनुको सबैभन्दा सामान्य कारण पनि यही हो, किनकि प्रमाणपत्रको स्रोत नमिलेमा सच्याउने बाटो पुनः तालिम वा पुनः परीक्षण मात्र हो।

अभिमुखीकरण तालिम कसले चलाउँछ

तालिम जुनसुकै संस्थाले चलाउन पाउँदैन। अभिमुखीकरण तालिम सञ्चालन गर्ने संस्थाको दर्ता तथा नवीकरण अभिमुखीकरण तालिम सञ्चालन गर्ने संस्था दर्ता तथा नवीकरण सम्बन्धी कार्यविधि, २०७१ ले तय गर्छ र अन्तिम स्वीकृति वैदेशिक रोजगार प्रवर्द्धन बोर्डले दिन्छ। अनलाइनखबरले सन् २०१४ सेप्टेम्बरमा प्रकाशित समाचारमा त्यस बेला दर्ता प्रक्रियामा रहेका २३ संस्थाले स्वीकृति नपाएको र सिन्डिकेटको आरोप लागेको उल्लेख गरेको थियो। त्यस विवादले देखाएको कुरा आजसम्म काम लाग्छ, अर्थात् तालिम संस्थाको सूची राज्यले नियन्त्रण गर्छ र त्यो सूची बाहिरको प्रमाणपत्रको कुनै मूल्य हुँदैन।

तालिममा के पढाइन्छ भन्ने पनि तोकिएको छ। विभागको सार्वजनिक जानकारीअनुसार दुई दिनको तालिममा गन्तव्य देशको श्रम कानुन र भौगोलिक जानकारी समेटिनुपर्छ। युरोप जाने कामदारका लागि यो भाग खाडी जानेभन्दा फरक हुनुपर्छ, किनकि काम गर्ने घन्टा, बिदा, बसोबासको भाडा र करार भङ्ग गर्ने अधिकार युरोपेली कानुनमा फरक ढङ्गले लेखिएका छन्।

स्वास्थ्य परीक्षणमा ध्यान दिनुपर्ने कुरा

विभागको सार्वजनिक जानकारीले स्वास्थ्य परीक्षण सूचीकृत संस्थाबाट मात्र गराउनुपर्ने र प्रमाणपत्रमा होलोग्राम हुनुपर्ने स्पष्ट भनेको छ। होलोग्रामविनाको प्रतिवेदन फाइलमा चढे पनि प्रणालीले गन्दैन।

परीक्षणको दायरा गन्तव्यअनुसार फरक हुन्छ। छाती, रगत, मिर्गौला र दृष्टिको जाँच प्रायः सबै गन्तव्यमा हुन्छ भने केही देशले क्षयरोग वा सरुवा रोगको थप जाँच माग्छन्। अयोग्य ठहरिएमा कारण लिखित रूपमा माग्नुहोस्, किनकि केही अवस्था उपचारपछि सच्चिन्छन् र पुनः परीक्षण दिन मिल्छ।

अर्को कुरा मिति हो। स्वास्थ्य प्रतिवेदनको आफ्नै वैधता अवधि हुन्छ र गन्तव्य देशले पनि आफ्नै परीक्षण माग्न सक्छ। युरोपका केही देशले नेपालको प्रतिवेदन स्वीकार गर्छन् भने केहीले आइपुगेपछि स्थानीय परीक्षण माग्छन्। दुवै परीक्षण चाहिने अवस्था हुँदा कामदारले दुई पटक शुल्क तिर्नुपर्छ, त्यसैले करार सही गर्नुअघि रोजगारदातासँग यो प्रश्न सोध्नुपर्छ। गन्तव्यअनुसार के के जाँचिन्छ भन्ने स्वास्थ्य परीक्षण र प्रस्थानको तयारी मा छ।

तेस्रो कुरा नतिजाको गोपनीयता हो। परीक्षणको नतिजा कामदारको आफ्नो हो। संस्थाले नतिजा कामदारलाई नदेखाई सिधै एजेन्टलाई मात्र दिएमा त्यो गलत अभ्यास हो, र त्यस्तो अवस्थामा प्रतिवेदनको प्रति आफैँ माग्नुहोस्।

तालिम र परीक्षणले फाइलको समय कसरी तय गर्छ

श्रम स्वीकृतिको फाइल यी दुई चरणको गतिमै चल्छ। विभागका अनुसार तालिम र स्वास्थ्य परीक्षणको नतिजा तीन कार्यदिनभित्र प्रणालीमा जोडिन्छ, तर त्यो घडी तालिम सकिएको दिनबाट चल्न थाल्छ, फाइल खोलेको दिनबाट होइन। संस्थामा नाम दर्ता गर्ने, पालो पाउने र दुई दिन बस्ने अवधि यसभन्दा अगाडिको हो।

व्यावहारिक क्रम यस्तो राख्नुहोस्।

• भिसा वा बसोबास अनुमति आएको दिन नै तालिम संस्थामा नाम दर्ता गर्नुहोस्।
• तालिमको मिति तय भएपछि त्यसकै वरिपरि स्वास्थ्य परीक्षणको मिति राख्नुहोस्।
• दुवै प्रमाणपत्रको मूल प्रति आफूसँग राख्नुहोस् र FEIMS मा चढाउने प्रति छुट्टै स्क्यान गर्नुहोस्।
• राहदानीको म्याद कम्तीमा ९० दिन बाँकी छ कि छैन सँगै जाँच्नुहोस्, किनकि विभागले फाइल बुझाउने दिनमा यही सीमा हेर्छ।

यो क्रम उल्टो गर्दा खर्च बढ्छ। तालिमको मिति नपाएर स्वास्थ्य प्रतिवेदनको वैधता सकिएमा पुनः परीक्षण गराउनुपर्छ।

नवीकरणका लागि आवेदन दिने कामदारको हकमा व्यवस्था फरक छ। अनलाइनखबरले सन् २०१७ फेब्रुअरीमा FEIMS सुरु हुँदा प्रकाशित विवरणमा नवीकरण गर्नेले अभिमुखीकरण र स्वास्थ्य परीक्षण दोहोर्‍याउनु नपर्ने उल्लेख गरेको थियो। पहिलो पटक जानेको फाइलमा भने दुवै अनिवार्य हुन्छन्।

तालिम र परीक्षणको शुल्क राज्यले लिने बीमा तथा कोषको रकमभन्दा अलग हो। कुल खर्चमा यी कहाँ बस्छन् र कुन शीर्षक बढाइएर भनिन्छ भन्ने युरोप जान लाग्ने वास्तविक खर्च मा छ, र फाइलको पूरा क्रम श्रम स्वीकृति कसरी लिने मा छ।

दुई दिनको तालिम छोटो छ, तर त्यो नै धेरै कामदारले गन्तव्य देशको श्रम कानुनबारे पाउने एक मात्र औपचारिक जानकारी हो। त्यसलाई हाजिरी भर्ने काम ठान्नुभन्दा करार पढ्ने अवसर ठान्दा पछि काम लाग्छ। युरोपेली रोजगारदाताले प्रस्थानअघिको यो चरणमा के के कागजात पठाउनुपर्छ भन्ने रोजगारदाताका लागि पृष्ठमा छ।