Сместување и пријава на адреса за странски работници во Северна Македонија

Сместувањето е услов за дозволата и обврска по неа. Членот 72 од Законот за странци бара обезбедено сместување или средства за него. Членот 188 бара странецот со привремен престој да ја пријави адресата во рок од три дена, а членот 190 му дава на давателот на платено сместување 12 часа.

Двете обврски се одвоени и се проверуваат кај различни страни. Работодавачот го докажува сместувањето во управната постапка, а потоа адресата се пријавува во Министерството за внатрешни работи, било од работникот, било од лицето што го сместува. Работодавач што организирал станбена зграда за триесет работници е во исто време и давател на сместување, и тогаш кај него паѓаат двете обврски.

Сместувањето како доказ во постапката

Кај редовното вработување сместувањето влегува преку општите услови од членот 72 став 1: средства за издржување, обезбедено сместување или средства за сместување, здравствено осигурување и неосудуваност. Доказот најчесто е договор за закуп или изјава на работодавачот дека обезбедува сместување, со адреса.

Кај сезонското вработување барањето е построго и изречно. Членот 89 став 1 бара доказ дека е обезбедено сместување што овозможува соодветен животен стандард за времетраењето на престојот. Стандардот не е бројчено дефиниран во законот, па оценката е на органот, а работодавачот е тој што ја носи товарот на доказот. Условите на сезонскиот режим се разработени во сезонското вработување.

Европската рамка го поставува истото барање со повеќе детали. Членот 20 од Директивата 2014/36/ЕУ за сезонски работници бара сместување што обезбедува соодветен животен стандард, а кога сместувањето го организира работодавачот, киријата не смее да биде претерана во однос на нето платата на работникот ниту автоматски да се одбива од платата. Тие две правила се корисна мерка и таму каде што не важат директно.

Роковите за пријава на адреса

Членот 191 додава обврска што трае подолго од самиот престој. Правните и физичките лица што даваат услуги на сместување на странци со наплата се должни да водат евиденција за странците, таа евиденција се заверува од МВР, се чува три години од денот на последното евидентирано престојување, и се дава на увид на овластените службени лица.

Каде наодот се појавува најчесто

Најчестиот пропуст не е ниту лош стан ниту непријавен работник, туку неажурирана адреса. Работникот е сместен во Скопје при доаѓањето, по два месеци друштвото го префрла на градилиште во друг град, никој не поднесува пријава за промена на адресата, и на терен постои несовпаѓање меѓу адресата во системот на МВР и местото каде што човекот навистина спие. Рокот од три дена од членот 188 став 1 се однесува и на таа промена, не само на првото доаѓање.

Втор чест наод е одјавата. Членот 188 став 4 бара одјава 24 часа пред заминувањето. Работник што заминал по завршен ангажман, а останал пријавен на стара адреса, создава запис што не одговара на фактичката состојба, и тоа се вкрстува со одјавата на работата што според членот 16 став 14 од Законот за вработување и работа на странци се врши најдоцна три дена по престанокот на работата.

Инспекцискиот дел од сметката е разработен во инспекцијата и глобите, а редоследот на целата постапка во постапката за дозвола. Кај работодавачи што вработуваат од Непал, Индија и Филипини, сместувањето обично е организирано групно, па една промена на локација повлекува триесет пријави наеднаш; како Werklist го води тој регистар е опишано на страницата за работодавци.

Најпрактичното решение е едноставно. Кој ја држи листата на адреси во истата табела со датумите на пријавата и одјавата на работата, ги затвора двата закона со еден преглед, и не бара стари договори за закуп кога инспекторот е веќе во ходникот.