Признавање на странски квалификации пред вработување: кога работодавачот мора да чека нострификација

Нострификација се бара само таму каде работното место зависи од висока квалификација или од регулирана професија. Постапката ја води Министерството за образование и наука преку Информативниот центар за еквиваленција и признавање (mon.gov.mk, Нострификација). За голем дел од производствените и градежните занимања работодавачот бара доказ за занает, не признаена диплома.

Што точно признава МОН

Информативниот центар за еквиваленција и признавање при Министерството за образование и наука спроведува постапка за признавање на странски високообразовни квалификации. Предмет на постапката е дипломата, односно квалификацијата, а не работното искуство на кандидатот. Резултатот е решение за признавање со кое странската квалификација добива вредност во македонскиот образовен и работен контекст.

Задолжителните документи за прв циклус студии, според листата на потребни документи објавена од МОН, се оригиналната странска диплома заверена со апостил, плус додаток на дипломата или уверение за положени испити. Ако земјата на потекло не издава додаток на дипломата, уверението за положени испити со оцените и часовите го покрива истиот доказ. Форматот и содржината на регистарот во кој се води признавањето се уредени со правилник на Министерството (mon.gov.mk, Прописи, правилници), па решението што го добива кандидатот има свој заведен број што работодавачот може да го цитира во досието.

Признавањето се врзува за Националната рамка на квалификации. Законот за Националната рамка на квалификации опфаќа и признавање на неформално и информално учење, што значи дека формалната диплома не е единствената влезна точка, но е единствената со јасна и предвидлива постапка пред МОН.

Апостил и превод: одделна обврска од нострификацијата

Овде работодавачите најчесто губат недели. Апостилот и судскиот превод не се дел од постапката за нострификација, туку посебен услов што се бара и во постапката за дозвола за престој заради работа. Според листата документи на Агенцијата за вработување на РСМ и на Министерството за внатрешни работи за 2026 година, дипломата се бара апостилирана во земјата на издавање и преведена на македонски од овластен судски преведувач.

Апостилот се издава во земјата што ја издала дипломата и не може да се обезбеди од Скопје. Кај кандидат од Непал или Индија тоа значи дека оригиналот патува назад во земјата на потекло ако не бил апостилиран пред заминувањето. Тоа е чекор што редовно додава три до шест недели на инаку подготвено досие. Трошокот се дели на три ставки: административната такса за постапката пред МОН според важечкиот ценовник на Министерството, таксата за апостил што се плаќа во земјата на издавање, и надоместокот на овластениот судски преведувач по страница.

Кога нострификацијата воопшто не е потребна

Кај заварувач, армирач, оператор на ЦНЦ машина или возач, работодавачот не поднесува диплома на признавање пред МОН. Тие занимања не се регулирани професии во смисла на признавање високообразовна квалификација. Она што се бара е доказ за занает. Кај непалските кандидати тоа е сертификат од Council for Technical Education and Vocational Training (CTEVT), кај дел од индиските и непалските кандидати тоа е тест и сертификат од National Skill Testing Board (NSTB). Двата документа се доказ за ниво на вештина, не квалификација што МОН ја признава.

Практичната поделба изгледа вака.

Прашањето што работодавачот треба да го постави пред да го отвори досието е дали позицијата е регулирана професија. Ако не е, нострификацијата е трошок без функција и го одложува почетокот на работа без ниту еден добиен документ.

Нострификацијата не тече паралелно со останатите чекори, бидејќи решението на МОН може да биде влезен документ за други постапки. Затоа времето за признавање се планира пред поднесувањето на барањето за дозвола, а не по добиеното мислење од Агенцијата за вработување. Постапката за дозвола за работа и престој и мислењето на АВРСМ по тестот на пазарот на труд се засебни рокови што се врзуваат на веќе комплетно досие.

Редоследот што работи во пракса е: прво се утврдува дали позицијата е регулирана, потоа се обезбедува апостил во земјата на потекло додека кандидатот е таму, потоа судски превод во Скопје, и дури тогаш поднесување пред МОН ако е потребно. Кандидат кој веќе ја напуштил земјата на потекло без апостил е најчестиот случај кај кој датумот на почеток се поместува за цел месец. Датумите за виза Д заради работа се планираат наназад од тој момент.

Групите кандидати за производствени и градежни позиции најчесто не бараат ниту едно решение од МОН. Времето потрошено на нострификација таму е време извадено од апостилот и од судскиот превод, кои се бараат во секој случај и кои никој друг не може да ги забрза наместо работодавачот.