Преку агенција или директно: лиценци, отстапување работници и одговорност на работодавачот

Министерството за економија и труд води Регистар на приватни агенции за вработување и објавува листа на лиценцирани агенции (economy.gov.mk, Регистар). Проверката на лиценцата во таа листа е првиот чекор пред потпишување договор. Кај странски работници дозволата останува врзана за конкретен работодавач и позиција, што го ограничува моделот со отстапување.

Што значи лиценцата и што таа не покрива

Приватната агенција работи по лиценца издадена од Министерството за економија и труд. Според Законот за приватните агенции за вработување (консолидиран текст), агенцијата не смее да врши вработување над бројот на договори за кои е издадена лиценцата, ниту подолго од времетраењето на лиценцата. Тоа се две одделни ограничувања и обете се проверливи пред потпишување: колку договори покрива лиценцата и до кој датум важи.

Работодавачот што склучува договор со агенција чија лиценца истекува во текот на постапката, останува со недовршено досие и без страна што може законски да го доврши. Затоа датумот на важење на лиценцата се впишува во интерната евиденција на работодавачот заедно со датумот на договорот, а не само бројот на лиценцата.

Регистарот е јавен и се води при Министерството. Проверката трае колку и отворањето на листата, но се прескокнува редовно, бидејќи агенцијата самата се претставува како лиценцирана. Наводот на агенцијата не е доказ. Заведувањето во Регистарот е доказот.

Отстапување работници: кој е работодавач, а кој носи одговорност

Отстапувањето е посебен модел со посебна лиценца. Според Законот за агенциите за привремени вработувања (mtsp.gov.mk), отстапувањето се врши врз основа на договор за отстапување помеѓу агенција со лиценца за привремени вработувања и работодавач корисник. Со отстапениот работник агенцијата склучува свој договор за вработување. Формален работодавач е агенцијата.

Тоа не го ослободува работодавачот корисник. Истиот закон му ги остава обврските за безбедност и здравје при работа и за условите на работа на местото каде работникот фактички работи. Поделбата изгледа вака.

Прашањето што работодавачот корисник треба да си го постави е дали агенцијата има лиценца токму за привремени вработувања, а не само лиценца за посредување при вработување. Двете се различни лиценци во различен регистарски запис, и договор за отстапување склучен со агенција што нема лиценца за привремени вработувања нема основ.

Зошто моделот слабо функционира кај странски работници

Кај странските работници теоријата и практиката се разидуваат. Дозволата за работа останува врзана за конкретен работодавач и за конкретна позиција, според практиката на Агенцијата за вработување на РСМ и прегледот на постапката кај immigration.mk за 2026 година. Тоа значи дека работникот не може слободно да се движи помеѓу работодавачи корисници додека формално е вработен кај агенцијата, како што е замислен моделот на отстапување кај домашната работна сила.

Последицата е конкретна. Ако отстапениот странски работник се премести на друга локација или на друга позиција кај друг корисник, потребна е нова постапка, а не анекс на договорот за отстапување. Работодавачот што го планирал распоредувањето по проекти, откако веќе ја добил дозволата, го открива ограничувањето во моментот кога проектот се менува. Тоа е поместување мерено во недели, не во денови, и зависи од постапката за дозвола за работа и престој.

Трошокот на моделот исто така се дели. Агенцијата наплаќа надоместок за услугата над трошокот за плата и придонеси, а работодавачот корисник плаќа за флексибилност што кај странските работници не ја добива во целост поради врзаноста на дозволата. Кај поголеми групи вреди да се спореди и со ограничувањата од квотата за вработување странци, бидејќи бројот на дозволи е засебно ограничување од бројот на договори во лиценцата на агенцијата.

Кога инспекторот доаѓа на локацијата, тој ја бара евиденцијата и кај корисникот, не само кај агенцијата. Практиката е опишана во прегледот на инспекцискиот надзор и глобите.

Споредбата меѓу директното вработување и ангажманот преку агенција се решава на едно прашање: колку често се менуваат локацијата и работното место. Со дозволи врзани за именуван работодавач и именувана позиција, секоја таква промена е нова постапка, па флексибилноста што агенцијата ја продава работодавачот корисник ја плаќа двапати.