Επί μακρόν διαμένων στην Ελλάδα: τι αλλάζει για τον εργοδότη στα πέντε χρόνια

Στο πέμπτο έτος νόμιμης διαμονής ο εργαζόμενος τρίτης χώρας μπορεί να ζητήσει καθεστώς επί μακρόν διαμένοντος, βάσει της Οδηγίας 2003/109/ΕΚ και του ν. 5038/2023. Από την έκδοση και μετά δεν εξαρτάται από συγκεκριμένο εργοδότη, έχει πρόσβαση στην αγορά εργασίας υπό ίσους όρους και ο εργοδότης χάνει τον μοχλό της άδειας.

Οι προϋποθέσεις όπως τις ορίζει ο νόμος

Βάση είναι η Οδηγία 2003/109/ΕΚ για το καθεστώς υπηκόων τρίτων χωρών οι οποίοι είναι επί μακρόν διαμένοντες, όπως δημοσιεύεται στο EUR-Lex. Στην Ελλάδα εφαρμόζεται μέσω του Κώδικα Μετανάστευσης, ν. 5038/2023, που διαδέχθηκε το άρθρο 90 του ν. 4251/2014, και εφαρμόζεται από τις Διευθύνσεις Αλλοδαπών και Μετανάστευσης των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων υπό το Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου.

Οι προϋποθέσεις είναι τρεις και σωρευτικές. Πρώτη, νόμιμη και αδιάλειπτη διαμονή πέντε ετών στην Ελλάδα αμέσως πριν από την υποβολή της αίτησης. Δεύτερη, εισόδημα που ισούται τουλάχιστον με τις ετήσιες απολαβές του κατώτατου μισθού, προσαυξημένο κατά δέκα τοις εκατό για κάθε μέλος της οικογένειας που συντηρείται. Τρίτη, το εισόδημα δεν επιτρέπεται να προέρχεται από προσφυγή στο σύστημα κοινωνικής αρωγής. Προστίθεται η ασφάλιση ασθενείας και η απόδειξη επαρκούς γνώσης της ελληνικής γλώσσας και στοιχείων ιστορίας και πολιτισμού, κατά τα οριζόμενα στον Κώδικα.

Το κρίσιμο για τον εργοδότη είναι ότι η προσαύξηση του δέκα τοις εκατό υπολογίζεται ανά συντηρούμενο μέλος. Εργαζόμενος με σύζυγο και δύο παιδιά χρειάζεται τριάντα τοις εκατό πάνω από τις ετήσιες απολαβές του κατώτατου μισθού. Ένας μισθός στο όριο, με μεγάλο μέρος των αποδοχών σε μη δηλωμένες υπερωρίες, κόβει την αίτηση στο πέμπτο έτος, και ο εργαζόμενος το ανακαλύπτει τότε, όχι νωρίτερα.

Τι αλλάζει, στην Ελλάδα και σε δεύτερο κράτος μέλος

Έως το καθεστώς, η άδεια διαμονής για εργασία δένει τον εργαζόμενο με τον εργοδότη που έκανε τη μετάκληση. Η αλλαγή εργοδότη περνά από διαδικασία, με χρόνο και παράβολο. Με το καθεστώς επί μακρόν διαμένοντος η εξάρτηση παύει. Η Οδηγία 2003/109/ΕΚ κατοχυρώνει πρόσβαση στη μισθωτή και ανεξάρτητη οικονομική δραστηριότητα υπό όρους ίσους με εκείνους των ημεδαπών, με περιορισμένες εξαιρέσεις για δραστηριότητες που συνδέονται με άσκηση δημόσιας εξουσίας.

Πρακτικά, ο εργαζόμενος μπορεί να παραιτηθεί τη Δευτέρα και να ξεκινήσει σε ανταγωνιστή την επόμενη εβδομάδα, χωρίς άδεια από κανέναν. Επιχειρήσεις που έχτισαν σχέδιο στελέχωσης πάνω στην υπόθεση ότι η άδεια κρατά το προσωπικό στη θέση του βλέπουν το πέμπτο έτος ως σημείο απώλειας. Η διατήρηση γίνεται ζήτημα μισθού, καταλύματος και εξέλιξης, όπως για κάθε ημεδαπό εργαζόμενο.

Το καθεστώς φτάνει και πέρα από την Ελλάδα. Η Οδηγία 2003/109/ΕΚ παρέχει στον κάτοχο δικαίωμα να διαμείνει και σε άλλο κράτος μέλος υπό προϋποθέσεις, για εργασία, σπουδές ή άλλους λόγους, με χωριστή αίτηση στο δεύτερο κράτος. Δεν είναι ελεύθερη κυκλοφορία ισοδύναμη με εκείνη πολίτη της Ένωσης, αλλά για όμιλο με μονάδες σε Ελλάδα, Ιταλία και Ρουμανία είναι πραγματικό εργαλείο μετακίνησης προσωπικού χωρίς να ξαναρχίσει η διαδικασία από την αρχή.

Το ίδιο δικαίωμα λειτουργεί και προς την άλλη κατεύθυνση. Εργαζόμενος που απέκτησε καθεστώς επί μακρόν διαμένοντος σε άλλο κράτος μέλος μπορεί να έρθει στην Ελλάδα με διαδικασία διαφορετική από τη μετάκληση κατά τον Κώδικα Μετανάστευσης και χωρίς εξάρτηση από τη διαδικασία αλλαγής εργοδότη που ισχύει για τις κοινές άδειες. Είναι διαδρομή που οι ελληνικές επιχειρήσεις χρησιμοποιούν λιγότερο απ' όσο θα μπορούσαν, σε αντίθεση με τη γνωστότερη ενιαία άδεια.

Τι κάνει ο εργοδότης πριν από το πέμπτο έτος

Δύο ενέργειες έχουν νόημα. Η πρώτη είναι μισθολογική ειλικρίνεια από το πρώτο έτος: δηλωμένες αποδοχές που πιάνουν το όριο του νόμου μαζί με τις προσαυξήσεις για τα συντηρούμενα μέλη, ώστε ο φάκελος να στέκει όταν φτάσει η ώρα. Η δεύτερη είναι υποστήριξη στη γλωσσική απαίτηση, επειδή η πιστοποίηση ελληνομάθειας χρειάζεται μήνες προετοιμασίας και δεν οργανώνεται τον τελευταίο μήνα.

Ο υπολογισμός είναι απλός. Εργαζόμενος που φτάνει στο καθεστώς και μένει είναι φθηνότερος από νέα μετάκληση με παράβολα, ταξίδι, εκπαίδευση και μήνες αναμονής. Η κουβέντα για τους όρους παραμονής γίνεται στο τέταρτο έτος, όχι στο έκτο. Οι σχετικές διαδρομές και τα χρονοδιαγράμματα ανά περίπτωση καταγράφονται στη σελίδα για εργοδότες.