Απόσπαση εργαζομένων στην Ελλάδα: η Οδηγία 96/71 και το πιστοποιητικό Α1

Η απόσπαση δεν είναι πρόσληψη. Επιχείρηση εγκατεστημένη σε άλλο κράτος μέλος στέλνει προσωπικό της στην Ελλάδα για ορισμένο έργο, διατηρώντας τη σύμβαση εργασίας στο κράτος αποστολής. Το π.δ. 219/2000 ενσωμάτωσε την Οδηγία 96/71/ΕΚ, η δήλωση απόσπασης κατατίθεται στην Επιθεώρηση Εργασίας πριν από την έναρξη των υπηρεσιών και το Α1 αποδεικνύει ποιο σύστημα ασφάλισης ισχύει.

Το νομικό πλαίσιο και ποιος το επιβλέπει

Η Οδηγία 96/71/ΕΚ ενσωματώθηκε στην ελληνική έννομη τάξη με το π.δ. 219/2000 (ΦΕΚ Α' 190/31.8.2000). Τροποποιήθηκε με το π.δ. 101/2016 και στη συνέχεια με το π.δ. 30/2021, που ενσωματώνει την Οδηγία 2018/957/ΕΕ και εισάγει την αρχή της ίδιας αμοιβής για την ίδια εργασία στον ίδιο τόπο. Το κείμενο των διαταγμάτων τηρεί η ΕΛΙΝΥΑΕ στη βάση της εθνικής νομοθεσίας.

Αρμόδια αρχή είναι η Επιθεώρηση Εργασίας, υπό το Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης. Η Επιθεώρηση εξέδωσε τον Πρακτικό Οδηγό Απόσπασης Εργαζομένων, έκδοση Ιανουαρίου 2025, που είναι το επίσημο εγχειρίδιο εφαρμογής και περιγράφει έγγραφο προς έγγραφο τι ζητά ο ελεγκτής στον τόπο εκτέλεσης του έργου.

Δύο σημεία διαφοροποιούν την ελληνική εφαρμογή από την παραδοχή πολλών εργολάβων. Πρώτο, η δήλωση υποβάλλεται ανεξαρτήτως διάρκειας της απόσπασης. Δεν υπάρχει κατώφλι ημερών κάτω από το οποίο η δήλωση παραλείπεται, ούτε για τριήμερη εγκατάσταση μηχανήματος. Δεύτερο, τα έγγραφα τηρούνται στην ελληνική γλώσσα και περιλαμβάνουν τα στοιχεία της επιχείρησης και του νόμιμου εκπροσώπου της, ώστε ο ελεγκτής να βρίσκει συνομιλητή χωρίς να ανατρέχει στο μητρώο του κράτους αποστολής.

Το Α1 και τι δεν αποδεικνύει

Το πιστοποιητικό Α1 εκδίδεται από τον ασφαλιστικό φορέα του κράτους αποστολής και βεβαιώνει ότι ο αποσπασμένος παραμένει ασφαλισμένος εκεί κατά τη διάρκεια του έργου στην Ελλάδα. Χωρίς αυτό, ο ελεγκτής μπορεί να θεωρήσει ότι η απασχόληση υπάγεται στο ελληνικό σύστημα και να ζητήσει εγγραφή και εισφορές αναδρομικά.

Το Α1 όμως καλύπτει μόνο την κοινωνική ασφάλιση. Δεν λέει τίποτα για το δικαίωμα διαμονής και εργασίας. Πολίτης τρίτης χώρας που αποσπάται προς την Ελλάδα πρέπει ήδη να απασχολείται νόμιμα στο κράτος αποστολής και να διαθέτει εκεί τίτλο που καλύπτει την περίοδο της απόσπασης, όπως προκύπτει από το π.δ. 219/2000. Η απόσπαση δεν υποκαθιστά την ελληνική έγκριση απασχόλησης και δεν δημιουργεί δικαίωμα εργασίας από μόνη της.

Εδώ εμφανίζεται η συνηθέστερη αστοχία. Κατασκευαστική εταιρεία με έδρα σε άλλο κράτος μέλος προσλαμβάνει Νεπαλέζους τεχνίτες εκεί, τους αποστέλλει στην Ελλάδα την επόμενη εβδομάδα και θεωρεί ότι το Α1 αρκεί. Ο ελεγκτής ζητά τον τίτλο διαμονής του κράτους αποστολής, τη σύμβαση εργασίας πριν από την απόσπαση και τα μισθολογικά στοιχεία. Αν η σχέση εργασίας δημιουργήθηκε αποκλειστικά για να σταλεί ο εργαζόμενος στην Ελλάδα, η κατασκευή χαρακτηρίζεται εικονική απόσπαση.

Τι ελέγχεται στο εργοτάξιο

Ο Πρακτικός Οδηγός του Ιανουαρίου 2025 ορίζει ότι τα έγγραφα φυλάσσονται και είναι διαθέσιμα στον τόπο παροχής των υπηρεσιών καθ' όλη τη διάρκεια της απόσπασης. Στην πράξη ο φάκελος περιλαμβάνει τη δήλωση, τη σύμβαση εργασίας, τα εκκαθαριστικά μισθοδοσίας, τα παραστατικά καταβολής και τον υπολογισμό των ωρών εργασίας, όλα στα ελληνικά.

Η αρχή της ίσης αμοιβής του π.δ. 30/2021 σημαίνει ότι ο αποσπασμένος αμείβεται με τους όρους που ισχύουν στην Ελλάδα για την ίδια εργασία, όχι με τον κατώτατο μισθό του κράτους αποστολής. Επιδόματα που καλύπτουν δαπάνες ταξιδιού, διαμονής και διατροφής δεν προσμετρώνται στην αμοιβή. Η διαφορά αυτή είναι η συχνότερη αιτία προστίμου, όπως περιγράφεται και στους ελέγχους της Επιθεώρησης Εργασίας.

Για εργοδότη που εξετάζει αν θα αποσπάσει ή θα προσλάβει απευθείας, το κριτήριο είναι η διάρκεια και η φύση του έργου. Έργο δώδεκα μηνών με σταθερή παρουσία ταιριάζει καλύτερα στη διαδρομή του ν. 5038/2023 ή σε μία ενιαία άδεια σε άλλο κράτος μέλος, ενώ εγκατάσταση εξοπλισμού έξι εβδομάδων είναι γνήσια απόσπαση.

Πριν στείλετε συνεργείο στην Ελλάδα, επιβεβαιώστε τρία πράγματα: ότι η δήλωση κατατέθηκε πριν από την πρώτη ημέρα εργασίας, ότι κάθε αποσπασμένος έχει Α1 σε ισχύ, και ότι οι πολίτες τρίτων χωρών κατέχουν τίτλο του κράτους αποστολής που καλύπτει ολόκληρη την περίοδο. Οι διαδρομές ανά κράτος αποστολής καταγράφονται στη σελίδα για εργοδότες.