Директивата 2014/36/ЕУ за сезонски работници и правилата во Северна Македонија

Директивата 2014/36/ЕУ ги уредува условите за влез и престој на државјани од трети земји заради работа како сезонски работници. Членот 14 бара секоја држава членка да определи максимален престој од најмалку пет и најмногу девет месеци во период од 12 месеци. Членот 18 бара одлука најдоцна во рок од 90 дена од поднесувањето на комплетното барање.

Северна Македонија не е држава членка, но истата директива е наведена меѓу актите што ги пренесува Законот за странци, под CELEX број 32014L0036. Затоа македонскиот сезонски режим личи на европскиот по конструкција, а се разликува по бројки и по обем.

Што бара директивата

Членот 3 точка в ја дефинира сезонската работа како дејност врзана за одредено време од годината со повторлив настан или образец поврзан со сезонски услови, во кој потребното ниво на работна сила е значително повисоко од она за редовното работење. Тоа не е дефиниција по дејност туку по временска шема, па исто работно место во иста фабрика може да биде сезонско во еден период и редовно во друг.

Членот 20 го уредува сместувањето со две конкретни правила. Сезонскиот работник мора да добие сместување што обезбедува соодветен животен стандард според националното право и практика, а кога сместувањето го организира работодавачот, киријата не смее да биде претерана во однос на неговата нето плата ниту автоматски да се одбива од платата. Членот 17 бара државите членки да предвидат ефективни, пропорционални и одвраќачки санкции против работодавачите што не ги почитуваат обврските, со можност за исклучување од шемата за сезонски работници.

Каде македонскиот режим се совпаѓа и каде се разидува

Совпаѓањата се повеќе од разликите. Македонската горна граница од шест месеци, односно девет во градежништвото, седи точно во распонот што директивата им го остава на државите членки. Барањето за сместување е пренесено, иако без бројчена мерка за киријата. Одбивањето на мислење за работодавач што е казнет поради незаконско вработување ја игра улогата што во директивата ја има исклучувањето од шемата.

Најголемата разлика не е правна туку количинска. Директивата не пропишува обем, но државите членки со голема сезонска побарувачка отвораат десетици илјади места годишно, додека одлуката на Владата на Северна Македонија за 2026 година предвидува 50 дозволи за сезонско работење од вкупно 10.000. Условите на македонскиот режим се разработени во сезонското вработување.

Што ова значи за работодавачите на двете страни

За работодавач во Унијата, рокот од 90 дена е горна граница за одлука, не просечно траење. Во земји што работат со годишни квоти и фиксни прозорци за поднесување, сезоната почесто се губи на прозорецот отколку на рокот. Италијанскиот модел со Decreto Flussi е најјасниот пример и е опишан во италијанската квота, додека грчкиот двегодишен модел со билатерални коридори е опишан во грчките билатерални квоти.

За работодавач во Северна Македонија, поуката е спротивна. Рокот не е проблемот, обемот е. Педесет сезонски дозволи значат дека планот за берба или за летна сезона со повеќе од неколку луѓе мора да оди преку редовниот режим за вработување, со дозвола до една година, или воопшто да не оди.

За работникот од Непал, Индија или Филипини, разликата меѓу двата режима се чувствува во еден број: сезонската дозвола не носи право на продолжување во истата календарска година, додека редовната дозвола се продолжува. Кога патувањето чини колку една месечна плата, режимот што овозможува втора година е поинаква понуда од оној што ја забранува. Како Werklist ги мери тие два пресметки за работодавачи е опишано на страницата за работодавци.

Директивата поставува под и покрив, а секоја држава решава каде меѓу нив ќе застане и колку места ќе отвори. Бројот на места, не текстот на директивата, е тоа што најчесто го определува исходот на една сезона.