Κατάλυμα εργαζομένων τρίτων χωρών στην Ελλάδα και οι υποχρεώσεις του εργοδότη

Ο εργοδότης που μετακαλεί εποχικό εργαζόμενο τρίτης χώρας οφείλει να αποδείξει, με υπεύθυνη δήλωση θεωρημένη για το γνήσιο της υπογραφής, ότι παρέχεται κατάλληλο για διαμονή κατάλυμα. Η δήλωση πρέπει να φέρει στοιχεία κυριότητας ή κατοχής και βεβαίωση ότι το ακίνητο πληροί προδιαγραφές υγιεινής και ασφάλειας. Χωρίς αυτήν, ο φάκελος είναι ελλιπής.

Το κατάλυμα δεν είναι παρελκόμενο της πρόσληψης. Είναι προϋπόθεση έκδοσης της άδειας και, μετά την έκδοση, αντικείμενο ελέγχου. Η ελληνική ρύθμιση στηρίζεται στο άρθρο 176 του ν. 5038/2023, το οποίο εξουσιοδοτεί τις κοινές υπουργικές αποφάσεις που καθορίζουν τα δικαιολογητικά, και ενσωματώνει τις εγγυήσεις που θέτει το ευρωπαϊκό πλαίσιο για τους εποχικούς εργαζομένους.

Τι πρέπει να αποδεικνύει η δήλωση

Η υπεύθυνη δήλωση δεν είναι γενική βεβαίωση καλής πίστης. Το Εθνικό Μητρώο Διοικητικών Διαδικασιών ζητά να προκύπτουν από αυτήν τρία πράγματα: ποιος έχει την κυριότητα ή την κατοχή του ακινήτου, ποια είναι η διεύθυνσή του και ότι το ακίνητο είναι κατάλληλο για διαμονή με βάση προδιαγραφές υγιεινής και ασφάλειας. Εναλλακτικά, ο ίδιος ο εργαζόμενος μπορεί να δηλώσει δικό του κατάλυμα, οπότε η υποχρέωση μετατοπίζεται σε εκείνον.

Στην πράξη οι υπηρεσίες ελέγχουν τη συνοχή. Η διεύθυνση του καταλύματος συγκρίνεται με τον τόπο εργασίας που αναγράφεται στη σύμβαση. Ένα κατάλυμα σε απόσταση ογδόντα χιλιομέτρων από το αγρόκτημα, χωρίς μεταφορά, δεν περνά ως κατάλληλο. Ο αριθμός των εργαζομένων συγκρίνεται με το μέγεθος του ακινήτου. Οκτώ ονόματα σε ένα διαμέρισμα δύο δωματίων παράγουν ερώτημα, όχι έγκριση.

Στη διαδρομή μέσω εταιρείας προσωρινής απασχόλησης η υποχρέωση παραμένει, αλλά μετακινείται. Το πλαίσιο που θέσπισε ο ν. 5275/2026 αναθέτει την παροχή καταλύματος στον έμμεσο εργοδότη, δηλαδή στην επιχείρηση όπου εργάζεται πραγματικά ο εποχικός εργαζόμενος, εκτός αν η σύμβαση συνεργασίας μεταξύ της εταιρείας και της επιχείρησης ορίζει διαφορετικά. Μια σύμβαση συνεργασίας που σιωπά αφήνει την ευθύνη στον έμμεσο εργοδότη.

Ο κανόνας για το μίσθωμα

Το σημείο που οι εργοδότες συχνά αγνοούν δεν βρίσκεται στον ελληνικό φάκελο αλλά στην Οδηγία 2014/36/ΕΕ για τους εποχικούς εργαζομένους. Όταν το κατάλυμα παρέχεται από τον εργοδότη ή μέσω αυτού, η οδηγία θέτει δύο όρια. Το μίσθωμα δεν επιτρέπεται να είναι υπερβολικό σε σχέση με τις καθαρές αποδοχές του εργαζομένου και με την ποιότητα του καταλύματος. Και το μίσθωμα δεν επιτρέπεται να παρακρατείται αυτόματα από τον μισθό.

Η δεύτερη πρόβλεψη είναι η πιο συχνά παραβιαζόμενη. Η πρακτική της αφαίρεσης του ενοικίου από την εξοφλητική απόδειξη, πριν ο εργαζόμενος δει τα χρήματα, είναι ακριβώς αυτό που η οδηγία απαγορεύει. Η νόμιμη διαδρομή είναι ο πλήρης μισθός στον λογαριασμό του εργαζομένου και χωριστή, συμφωνημένη πληρωμή του μισθώματος.

Η απόσταση είναι ο δεύτερος άξονας που εξετάζεται μαζί με το μέγεθος. Ένα κατάλυμα χωρίς οργανωμένη μεταφορά προς τον τόπο εργασίας μεταθέτει στον εργαζόμενο ένα κόστος που δεν αποτυπώνεται πουθενά στη σύμβαση, και σε αγροτικές περιοχές χωρίς αστική συγκοινωνία το πρόβλημα γίνεται ορατό την πρώτη εβδομάδα. Η πρακτική που αντέχει σε έλεγχο είναι απλή τεκμηρίωση: τίτλος ιδιοκτησίας ή μισθωτήριο του ίδιου του ακινήτου, κάτοψη ή περιγραφή με τον αριθμό κλινών, ονομαστικός πίνακας των εργαζομένων ανά δωμάτιο, και γραπτή ρύθμιση για τη μεταφορά. Ο φάκελος αυτός φυλάσσεται στην επιχείρηση και όχι μόνο στην υπηρεσία.

Τι συμβαίνει στον έλεγχο

Ο έλεγχος δεν γίνεται στα χαρτιά. Αν διαπιστωθεί ότι δεν έχει παρασχεθεί κατάλληλο κατάλυμα ή ότι το παρεχόμενο δεν πληροί τις προδιαγραφές, ο εργοδότης καλείται να αποδείξει ότι εξασφαλίζει κατάλληλη διαμονή στον εποχικό εργαζόμενο και αντιμετωπίζει κυρώσεις. Η Επιθεώρηση Εργασίας συνδυάζει συνήθως τον έλεγχο στέγασης με έλεγχο δηλωμένης εργασίας στον ίδιο χώρο, και τα πρόστιμα που προκύπτουν από τη δεύτερη πλευρά είναι βαρύτερα. Την κλίμακα τη διατηρούμε στα πρόστιμα της Επιθεώρησης Εργασίας.

Ο τρόπος αποτυχίας που κοστίζει περισσότερο είναι η δήλωση καταλύματος που ήταν αληθής τον Μάρτιο και έπαψε να ισχύει τον Ιούνιο. Ένας ξενοδοχειακός εργοδότης δηλώνει κατάλυμα προσωπικού, η σεζόν ανοίγει, τα δωμάτια διατίθενται σε πελάτες και οι εργαζόμενοι μετακινούνται σε πρόχειρη λύση χωρίς ενημέρωση της υπηρεσίας. Ο έλεγχος βρίσκει διαφορετική διεύθυνση από τη δηλωθείσα και η υπόθεση αντιμετωπίζεται ως ψευδής δήλωση, όχι ως διοικητική παράλειψη. Κάθε μεταβολή του καταλύματος χρειάζεται νέα δήλωση πριν από τη μετακίνηση.

Τα δικαιολογητικά της άδειας, μέσα στα οποία εντάσσεται η δήλωση καταλύματος, απαριθμούνται στην άδεια εποχικής εργασίας Ε.6, ενώ οι ευρωπαϊκές εγγυήσεις που δεσμεύουν την Ελλάδα περιγράφονται στην Οδηγία 2014/36/ΕΕ. Η Werklist εξετάζει τη στέγαση πριν από την υποβολή του φακέλου, επειδή ένα κατάλυμα που δεν αντέχει τον έλεγχο του Ιουνίου δεν αντέχει ούτε τη δήλωση του Μαρτίου. Η σελίδα για εργοδότες περιγράφει τι ζητάμε από την επιχείρηση σε αυτό το στάδιο.